Cudze chwalicie, swego nie znacie cz. II ... Leżajsk ...

W sezonie nieturystycznym, czyli w sobotę, kiedy odbywała się nasza wycieczka, muzeum w Leżajsku jest nieczynne, ale na usilną prośbę naszej przewodniczki przybył ku nam miły młody człowiek. Sprawnie oprowadził nas po ekspozycjach i zajmująco opowiedział o każdej z nich.

Sam budynek to tzw. Dwór Starościański, którego początki sięgają XVI wieku, w jego historię wplątuje się Stanisław Stadnicki zwany Diabłem Łańcuckim, a kiedy ta postać pojawia się gdziekolwiek, to wiadomo ... najechał i złupił. Potem przechodziła armia szwedzka, Rakoczy, najazdy tatarskie ... dwór popadał w ruinę, aż w końcu w XIX wieku wszedł w skład ordynacji łańcuckiej hrabiów Potockich. Mieściło się tu gimnazjum realne, potem liceum, a w czasie II wojny wojska niemieckie zdemolowały wyposażenie, którego część wywieziono aż do Opola. Niemiecka firma transportowa zajęła pomieszczenia Dworu do końca wojny.
Po wojnie znowu była tu szkoła, budynek niszczał nieremontowany, w końcu został przejęty od miasta przez starostwo, pozyskano środki unijne na jego gruntowny remont, jednym z warunków uzyskania dotacja był wpis, że nie może tu odbywać się żadna działalność dochodowa, a więc ani sklepy, ani usługi czy coś podobnego ... i tak powstało muzeum.

W okolicy Leżajska natknięto się na cmentarzysko ciałopalne ... młodzi ludzie postanowili zbudować dom, rozpoczęto wykopy pod fundamenty i robotnicy natknęli się na jakieś skorupy. Oczywiście, archeolog, budowa zablokowana dokładnie na trzy lata ... młodzi wybudowali swój dom, ale na innej działce:-)

Czy wiecie, co to jest?

Nikt nie wiedział ... wyżymaczka do prania:-)
Jeszcze odwiedziny ekspozycji browarniczej, bo przecież wiadomo ... niektórym Leżajsk kojarzy się tylko z browarem :-) cały proces produkcyjny, pokaz multimedialny oglądaliśmy owiani parą z zapachem palonego jęczmienia, a na koniec degustacja złocistego płynu.

Przyszła pora na zespół klasztorny ojców bernardynów. Na zewnątrz porywisty mroźny wiatr, mimo, że świeci słońce, ale wewnątrz bazyliki ... nie wyobrażacie sobie, jakie tam jest zimno ... wychodziliśmy w przerwach pogrzać się w promieniach słońca:-)

Wnętrze kościoła prawie puste, chodziliśmy z zadartymi głowami i otwartymi ze zdumienia ustami, podziwiając barokowy wystrój, a zwłaszcza najsłynniejsze organy, które należą do najcenniejszych nie tylko w Polsce, ale i w Europie.

Organy składają się z trzech instrumentów, w nawie głównej i w bocznych, a ponieważ mają osobne klawiatury, może na nich grać jednocześnie trzech organistów tworząc zespół jedyny na świecie. Raz do roku brzmią wszystkie razem, i to nie na pełną moc, bo mury stare, mogłyby popękać. teraz miechy działają elektrycznie, ale dawniej wielu chłopa potrzeba było "do kalikowania". Sześć tysięcy piszczałek, od 5 cm do 10 m, zamknięte w szafach przyozdobionych różnymi postaciami świętych, zakonników, postaci biblijnych.

Ciekawą postacią jest mityczny Herkules walczący z hydrą o twarzy Jezusa ...

... Samson walczący z lwem ...
Niezwykłą, bogatą dekorację snycerską wykonali bracia zakonni, a same organy zostały ufundowane przez Potockich w XVII wieku.Nie znam się na muzyce organowej, ale kiedy zabrzmiał instrument po raz pierwszy właśnie w utworze Bacha Toccata i fuga, wszystkie włosy na karku zjeżyły mi się z nieznanej emocji, aż dreszcze przechodziły po grzbiecie. A organista grał ... od drobniutkiego ciurlikania na tych najmniejszych piszczałkach po grzmoty prawie na basach, aż powietrze drżało .... pierwszy raz byłam na takim koncercie, doznania niesamowite, niezapomniane.

Oprócz tego zachwyciły mnie niezwykłe stalle z XVII wieku, po obu stronach ołtarza, w drewnie, z figurami, również dzieła zakonników, misternie inkrustowane drewnem, metalem ...

Niezwykle bogata ornamentyka, ileż tu trudu, precyzji, bez komputerowych odwzorowań, elektronicznych narzędzi ... długie, cierpliwe, iście benedyktyńskie dłubanie w drewnie.

Obraz Matki Bożej Pocieszenia ... w złotych koronach, drogocennej sukience z klejnotami ... modlił się tu król Władysław IV,  hetman Stefan Czarniecki, wokół gabloty z licznymi wotami ... wiele zaginęło na przestrzenie wieków, padając łupem grabieżczych najazdów kozaków, wojsk Rakoczego.
Złote korony skradziono w 1757 roku, potem w 1981 ... tę z głowy Dzieciątka.
W podziemiach znajdują się krypty z trumnami zmarłych zakonników ... zerknęliśmy przez okratowane okno, wentylujące to podziemnie pomieszczenie ... na jednej trumnie rok 1808.
Od ojców bernardynów pojechaliśmy jeszcze na kirkut, gdzie znajduje się grób cadyka Elimelecha i dokąd rokrocznie pielgrzymują chasydzi z całego świata.

Nie można wejść, bramy strzegą wielkie kłódki, łańcuchy ... gdzieś na dniach znowu zjadą do Leżajska tysiące chasydów na grób rabina-cudotwórcy.
Jeszcze tylko smaczny posiłek dla zmarzniętych wędrowców i już można wracać do domu.
My wysiadamy po drodze, nie mamy potrzeby jechać do końca trasy, bo nasz dom na przedmieściu:-)
Sieniawa, Leżajsk ... tak blisko nas, i tyle bogatej, nieznanej historii poznaliśmy:-)

Pozdrawiam Was serdecznie, dziękuję za cierpliwe wytrwanie do końca wędrówki, trzymajcie się ciepła i wszystkiego dobrego, pa!

Cudze chwalicie, swego nie znacie cz.I ... Sieniawa ...

Milion razy przejeżdżaliśmy przez to nieduże miasteczko.
A to w drodze do mojego domu rodzinnego, a to w Lasy Sieniawskie na grzyby, a to babcię odwiedzić, przebywającą na wypoczynku letnim, a to w drodze do tartaku po drewno na budowę, długo by jeszcze wymieniać ... Po prostu przez Sieniawę przejeżdżało się, zdążając do jakiegoś celu, a już sama Sieniawa celem nie była nigdy.
Aż tu w kalendarzu imprez naszego PTTK-u znajdujemy informację, że odbędzie się wycieczka, właśnie do pobliskiej Sieniawy i niezbyt odległego Leżajska.
W programie było zwiedzanie pałacu, a także krypty rodu Czartoryskich w podziemiach pobliskiego kościoła. Ranek przywitał nas bardzo rześko i z lekkim mrozem, co po dniach pluchy było miłą odmianą, tylko ten nieprzyjemny wiatr ziębił do szpiku kości.

Jedną siedzibę Czartoryskich już opisywałam w tym poście, teraz pora na kolejną.
Długo można by opisywać koligacje rodowe, rozpatrywać drzewa genealogiczne rodzin - to wszystko można znaleźć w przewodnikach, necie, wybrałam tylko niektóre. Napiszę tylko, że zaczątkiem tej posiadłości na początku XVIII wieku był park, a w nim zbudowana pomarańczarnia przez syna założyciela miasta, Adama Sieniawskiego. Potem pomarańczarnię rozbudowano i od tej pory nazywano pałacem. Adam Sieniawski miał tylko jedną córkę, Marię Zofię, którą do chrztu trzymał sam car Piotr I Wielki oraz August II Mocny i książę Rakoczy, co świadczy o tym, że ród Sieniawskich był poważany i znamienity. Niestety, męskiego potomka nie było i na Adamie zakończyła się linia rodu.
Zofia wyszła za mąż za Augusta Czartoryskiego, połączyły się ogromne majątki i ranga posiadłości jeszcze wzrosła.

Około roku 1812 osiedlili się tutaj syn w/w Augusta, Adam wraz z żoną Izabelą Czartoryską. Wcześniej ich syn, również Adam brał udział w wojnie z Rosją i po upadku powstania kościuszkowskiego caryca Katarzyna II zemściła się na nich, rekwirując ich ogromne dobra na Ukrainie, około 3/4 całych majętności. Czartoryscy układali się z carycą, wysłali na jej żądanie do Petersburga swoich synów, Adama Jerzego i Konstantego. Adam zaprzyjaźnił się z przyszłym carem Aleksandrem, potem został ministrem spraw zagranicznych w rządzie Rosji.

W pałacu przebywał car Aleksander I Romanow, Tadeusz Kościuszko, Julian Ursyn Niemcewicz, Juliusz Kossak ... ponoć Kościuszko dochodził tutaj do zdrowia po bitwie pod Maciejowicami. Wcześniej generał Kościuszko też tu był z wizytą, ta jednak owiana jest tajemniczością, którą powtarzają nieliczni, a miała  niewątpliwy wpływ na historię Stanów Zjednoczonych.  Otóż Kościuszko schronił się w Sieniawie przed zemstą wojewody smoleńskiego z powodu nieudanego porwania jego córki i poprosił o 500 dukatów pożyczki. Chciał udać się do Stanów Zjednoczonych i zaciągnąć się do wojska, co też zresztą uczynił i został przyjęty do armii. Jako inżynier ocalił wojska przed Anglikami, budując systemy fortyfikacji na wzgórzach. Jednym z nich było West Point, gdzie potem T.Kościuszko położył podwaliny pod jedną z najsłynniejszych uczelni wojskowych. A zatem, pożyczka udzielona przez księcia Czartoryskiego rzeczywiście miała wpływ na bieg historii Stanów.

Na pamiątkę szczęśliwych chwil spędzonych w Sieniawie, generał kazał wykuć "kamień szczęścia" ze stosowną sentencja, a ponoć kto usiądzie na nim i pomyśli życzenie, spełni się ono.
W czasach zaborów pałacowo-parkowy kompleks rozkwitł, dobudowano skrzydła, piętro, a całości nadano późnobarokowy "sznyt".

W czasie I wojny światowej pałac został bardzo zniszczony, utworzono tutaj szpital polowy dla austriackich żołnierzy. Po wojnie niezamieszkały, dopiero w latach 30-tych książę Augustyn Czartoryski, którego żoną była hiszpańska infantka, Maria de Los Dolores Wiktoria Bourbon, podjął się remontu, I być może skończyłby go z powodzeniem, gdyby nie II wojna światowa. Na pobliskim Sanie przebiegała granica pomiędzy Generalną Gubernią a Związkiem Sowieckim, w pałacu urzędowało dowództwo sowieckiego zgrupowania. Po napaści Niemiec na Związek pałacem od razu zainteresował się Herman Goering, specjalista od wyszukiwania najwartościowszych dzieł sztuki. Przecież w pałacu była przechowywana, "Dama z łasiczką" Leonarda da Vinci i "Portret młodzieńca" Rafaela Santi ... własność rodu Czartoryskich ...

"Damę" odzyskano w 1946 roku, po "Portrecie młodzieńca" ślad zaginął.
II wojna światowa nie uczyniła większych szkód pałacowi, tragiczny był czas powojenny. Pozbawiony opieki niszczał, grabiony i rujnowany, do niechlubnej historii przyczyniły się ćwiczenia strażaków, którzy podpalali pałac, a następnie gasili pożar.

Dopiero w latach 80-tych Igloopol odbudował konstrukcję pałacu, a w 90-tych  Agencja Nieruchomości Rolnych dokonała gruntownego remontu. a pałac wrócił do dawnej świetności. Z wyposażenia nie pozostało nic, meble do wystroju kupowano w Desie, różnych antykwariatach, na aukcjach.
Obecnie pałac pełni funkcję hotelu, poszczególne apartamenty nazywają się  stosownie do zacnej przeszłości, np. apartament Izabeli Czartoryskiej, albo cara Aleksandra I Romanowa, łazienki są współczesne.

Z historią Sieniawy nierozerwalnie związana jest krypta rodu Czartoryskich w południowych podziemiach kościoła, gdzie spoczywają prochy 22 członków tej rodziny, zmarłych w kraju i za granicą. Zapoczątkował ją Władysław, który w sprowadził tu prochy swojej żony, zmarłej w Paryżu.

Jeszcze ponad 20 lat temu krypta przedstawiała opłakany wygląd, znajdował się tu piec centralnego ogrzewania, składzik węgla. Odnowił ją w 1989 roku Adam Zamoyski, syn Elżbiety z Czartoryskich Zamoyskiej. Trumny ułożono w niszach w kątach pomieszczenia.

W 2002 roku przyjechała do Sieniawy delegacja dyplomatów z Rosji. Chcieli zobaczyć, gdzie jest pochowany ich minister spraw zagranicznych, Adam Jerzy Czartoryski, który pełnił tę funkcję w latach 1804-1806. Widok nie był zbyt przyjazny, więc Federacja wyasygnowała pewną kwotę na wsparcie gruntownego remontu, i dziś trumny stoją na solidnych, dębowych podestach, niektóre stare, ozdobne, inne bardziej proste w formie, nowocześniejsze i "młodsze".

W czasie, kiedy stacjonowały tu wojska sowieckie, jednej nocy przyszli żołnierze, żeby dostać się do krypty i szukać kosztowności, rozbijając przy tym trumny. Przerażony ksiądz nie stracił zimnej krwi, powiedział im, że tu nie ma nikogo, tylko zakonnicy czy też księża są pochowani, a ci nie mają kosztowności. Żołdacy odstąpili. Tym samym uratował prochy zmarłych przed profanacją, a same trumny przed zniszczeniem.

Przez 70 lat spoczywały tu prochy bł. Augusta Czartoryskiego. Kiedy w latach 60-tych bezpieka zaczęła interesować się tym tematem, pewnej nocy trumna została załadowana na przyczepę "dostawczaka", obłożona workami kartofli i wywieziona do kościoła Salezjanów do Przemyśla.
Tylko przewodnicy oprowadzający z żalem powiadają: Oni już nam go nie oddadzą.
Tak samo nie oddadzą wieńców pogrzebowych, zabranych z krypty i poddanych renowacji u konserwatorów w Warszawie.
Najpierw były wystawiane w pałacu, potem wystawa pojechała do muzeum, do Jarosławia, i tam utknęły pewnie na zawsze, pięknie zapakowane w piwnicach magazynowych.
A przecież ich miejsce jest tu, wśród przynależnych prochów, złożonych w krypcie.

Przyznam, że nie miałam szczęścia trafić na tę wystawę, ale udało mi się odszukać na yt film, który prezentuje piękno tych wieńców. Uratowano 29 sztuk, na szczególną uwagę zasługują te koralikowe, bardzo pracochłonne, pochodzące z Francji, z II połowy XIX.
Oglądałam ten filmik z zapartym tchem, słuchając cichej narracji, na powiększonym obrazie, bo tylko tak widać niesamowitą drobiazgowość i maestrię wykonania.
Zapraszam ...

Jeszcze tylko przejazd do pobliskiego Leżachowa, gdzie remontowana jest cerkiewka pw. św. Nikity z 1684 roku, tak określił jej wiek prof z Torunia, T.Ważny za pomocą badań dendrochronologicznych...

W zasięgu wzroku jeszcze jeden pałac w tej miejscowości, już zupełnie współczesny ... to zdjęcie z wcześniejszych lat, a pozwolenie na budowę opiewa na dom jednorodzinny wolnostojący:-)

Teraz kierunek Leżajsk, z jego różnymi atrakcjami, ale napiszę o tym w drugiej części.

Pozdrawiam Was serdecznie, dziękuję za odwiedziny, ciepła życzę, pa!

Tu zaszła zmiana ...

Nie. nic tu nie będzie z dzienników Marii Dąbrowskiej, tylko przypasował mi ten tytuł do dzisiejszego wpisu. Nawiasem mówiąc, nigdy nie lubiłam na lekcjach języka polskiego roztrząsania na wszelkie możliwe sposoby fragmentów tych wspomnień.
Nie było mnie na Pogórzu chyba ponad tydzień i w tym czasie prawie zupełnie zszedł śnieg. Wszędzie szoruje woda z roztopów, nawet w naszej piwnicy pojawiły się nikłe strumyczki, ale jak to mówią, przyszła, to i pójdzie.

Gdzie-niegdzie łaty śniegu, tylko na Kanasinie, na północnych stokach bukowej puszczy biało.
Zdjęcia świeżutkie, z dzisiejszego ranka ... najmilszym zaskoczeniem była kępa przebiśniegów pod chatką, przecierałam oczy ze zdumienia, że tak szybko zdążyły oprzytomnieć po zimie:-)

W zeszłym roku chwaliłam się miętą meksykańską, która kwitła do samej jesieni, będąc późnym pożytkiem dla pszczół, Przy ścieżce sterczą suche chabazie, myślę, trzeba wyrwać i wyrzucić na kompost ... a obiecali w opisie, że to bylina ... Patrzę, a tam przy korzeniu coś się z lekka bordowi ... i rzeczywiście, roślina wypuszcza młode listki .. a jednak bylina:-)

Dostałam na chatkowe wyposażenie najzwyklejszy, blaszany elektryczny piekarnik, taką "duchówkę", i kiedy mi się zamarzy jakiś wypiek, a składniki posiadam, to wtyczka w gniazdo i już działam. Dziś na ten przykład pozazdrościłam Przemyślowi pizzy galicyjskiej ... przecież wszystko robią ludzkie ręce, czyż nie potrafię ciasta drożdżowego zrobić i nadzienia z kaszy gryczanej przygotować? Poza tym z lekka posprzątałam lodówkę, z różnych resztek wędliniarskich, i wyszła też pizza z nadzieniem mięsnym ... z dodatkiem sera topionego, który spełniał rolę scalającą:-)

Nie chwaląc się, udała mi się ta pizza, ciasto leciutkie, farsz dobrze doprawiony ... jeszcze ciepła przyjechała do domu. Często w tym piekarniku piekę też naszego rodzimego kartoflaka ...

Bywają i słodkie ciasta, te puszyste udają się niezbyt, bo piekarnik chwyta zbyt szybko od góry, nie zdążą urosnąć, ale jeszcze nie próbowałam jak colorado2018, włożyć ciasto do zimnego piekarnika, a ciasto rosłoby wraz z nagrzewaniem ... te kruche wychodzą dobrze ... przeważnie szarlotka z pianką i kruszonką:-)

Pod koniec zeszłego roku zrobili nam nowiutką drogą do naszej wioseczki, gładziutka jak masełko ... ależ mnie stresowała zimą, przysypana śniegiem, a czasami oblodzona ... nowa, wyniesiona sporo ponad stary poziom ...

... tą starą, dziurawą jeździło mi się wolniej, zniszczona, szutrowa nawierzchnia trzymała koła "czołgu", a ja nie miałam wrażenia, że ześliznę się bokiem do rowu:-) teraz jest lepiej, lód zniknął, a i ja czuje się pewniej na tej gładziźnie. W południe zawitałam do domu, a tu pokazują w tv lokalną ciekawostkę ... lodowe twory w tunelu kolejki wąskotorowej w Szklarach pod Dynowem. Trzeba się śpieszyć, bo już sporo czasu trwa odwilż i możemy nie zdążyć ... plan był na niedzielę, ale do niedzieli może być po fakcie ...

Prawie godzinka drogi i już jesteśmy u celu, a właściwie w pobliżu, bo "czołg" został gdzieś na końcu polnej drogi, a my torami szliśmy i szliśmy ...

No i spóźniliśmy się. Z latarką w ręce, w niepewnym terenie szliśmy tym 602-metrowym tunelem, a lodowe twory już prawie stopiły się ... mizerne resztki pozostały na torach, ściany mokre, kapiące, i nietoperze kołujące nad głową ...

Tak to wyglądało jakiś czas temu, kiedy był jeszcze mróz ... zdjęcia Nowiny 24 ...

W nagrodę pokręciliśmy się prawie do nocy po Pogórzu Dynowskim ... malownicze, nieco inne niż Przemyskie ...

W pobliżu torów kolejki wąskotorowej odkryliśmy w zaroślach uroczy dom, opuszczony, nadgryziony zębem czasu, pewnie gdybyśmy szukali swego miejsca, zainteresowalibyśmy się nim ...
ale już mamy swoje miejsce:-)

Dobrnęliście do końca tego przydługiego, kulinarno-krajoznawczego wpisu?:-) A jeszcze wracając do domu, przypomniałam sobie, że zostawiliśmy w domu na stole koszyk z przywiezionymi pizzami, a Mima w domu, pewnie nie będzie do czego wracać, a my tacy głodni ... ale nie, zawartość koszyka była nietknięta:-)

Pozdrawiam Was prawie wiosennie, dziękuję za odwiedziny, właśnie patrzyłam na prognozę pogody - przyszły tydzień zupełnie cieplutki, wszystkiego dobrego, pa!